Het ge-jou van ‘den Ollander’ - Deel 3
Gemiddeld één keer per maand krijg ik een boze of verontwaardigde mail van een echte Vlaming. In deze context is dat iemand die vindt dat het nu maar eens uit moet zijn met het ge-jou en ge-jij op de VRT. Laten we met z’n allen terugkeren naar de enige echte Vlomse vorm: gij. Laten we, om het met de woorden van de laatste briefschrijver te zeggen, afstand nemen van “dat kunstmatige en bekakte je en jij van die irritante Ollanders (sic)”.
Niet erg beleefd, denk je dan. Maar ook: historisch niet erg correct. Het leek me dan ook een goed idee om een aantal dingen op een rijtje te zetten. Is ge echt de meest taaleigen vorm voor de Vlaming? Komen je en jij echt uit Nederland? Laten we in een aantal afleveringen kijken hoe de vork aan de steel zit. Het is tijd voor deel 3.
Het ontstaan van je
In de 17e eeuw werd een nieuwe vorm populair: je. Het is waarschijnlijk onstaan uit een onbeklemtoonde vorm van ghi die aan het woord ervoor werd vast geschreven, zoals in hebt ghi – hebdi – heb je. Voor het meervoud kwam er jullie, ontstaan uit je-lui/je-lieden. Je is dus geen nieuwerwets uitvindsel van kwaadwillige Nederlanders, maar een eeuwenoud gevolg van taalontwikkeling, zelfs voortkomend uit ghi.
In de spreektaal werd ge algauw door je verdrongen. Het gebruik van ge werd steeds meer beperkt tot geschreven taal en dat is lange tijd zo gebleven. Dat leidde tot verwarring bij nogal wat taalgebruikers, zoals schrijvers, die spreektaal wilden overbrengen via een geschreven medium. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een brief van Multatuli uit 1880: “By dezen nieuwen druk heb ik niets te zeggen dan dat ik by de korrektie erg gesukkeld heb met de tweede persoon. ‘Gy, je, jy, jou, jouw, u’, hoe is ‘t eigenlyk? Ik wasch m’n handen in onkunde.”
